متافیزیک واقعیت مجازی

 

کتاب متافیزیک واقعیت مجازی نوشته‌ی مایکل هایم، توسط اینجانب ترجمه شده است، و به زودی انتشارات رخ‌داد نو آن را چاپ می‌کند. من خواندن این کتاب را به دانشجویان ارتباطات توصیه می‌کنم.  این کتاب  نگاهی انتقادی نسبت به تاثیرات  شناخت‌شناسانه و  هستی‌شناسانه‌ی تکنولوژی نوین ارتباطی دارد. در اینجا مقدمه‌ی مترجم را که نگاهی به خود تکنولوژی و فهمی که تکونولوژی در هر دوره از تاریخ به وجود آورده است، درج می‌شود. همواره از آقای دکتر قربانی که توصیه‌ها و راهنمایی‌های ایشان در ترجمه و نوشتن مقدمه‌ی کتاب مرا یاری داده است، سپاس‌گذارم

مقدمه‌ی مترجم

 

    در قرن بیستم، کامپیوترها به‌‌طور ناگهانی زندگی را تغییر دادند. امروزه ما به پیوندهای جهان‌گستر کامپیوتری متکی هستیم که به ارتباطات ما توسط رادیو، تلویزیون، و روزنامه سرعت بخشیده است. ایده‌ها در سراسر جهان با سرعت الکتریسیته به حرکت در می‌آیند. این ایده‌ها، درست در گوشه و کناری که واقعیت مجازی از راه رسیده، پنهان شده است، جایی‌که ما قادر هستیم تا خود را در شبیه‌سازهای حسی غوطه‌ور سازیم، شبیه‌سازهایی که نه تنها مربوط به جهان واقعی بلکه مربوط به هر جهان متصور شده‌اند. هنگامی که ما در میان دو جهان واقعی و مجازی به حرکت در می‌آییم، مایکل هایم این پرسش را مطرح می‌کند که چگونه حس ما از واقعیت تغییر می‌کند؟

    در کتاب متافیزیک واقعیت مجازی، هایم به پیآمدهای فلسفی در عصر اطلاعات می‌پردازد. با نگاهی خوش‌بینانه و در عین حال بدبینانه نسبت به تکنولوژی کامپیوتر، او خاستگاه‌های منطقی و تاریخی دنیای کامپیوتری شده را مورد بررسی قرار می‌دهد و درباره‌ی زندگی کامپیوتری‌شده‌ی آینده‌ی ما خردپردازی می‌کند. بر سر راه فضای‌سایبر و واقعیت مجازی ( محیط‌های ساختگی که تصورات عمومی را به تسخیر در‌آورده و نحوه‌ی معین ساختن واقعیت را تغییر داده است)، هایم به بحث در مورد موضوعاتی می‌پردازد که واژه‌پردازی در زبان انگلیسی و هم‌چنین شکل دیگری از سواد‌آموزی را که فزون‌متن وعده‌ی آن را داده، تحت‌تأثیر قرار داده است.

    به‌طور آشکار و سرگرم‌کننده‌ای کتاب متافیزیک واقعیت مجازی پنجره‌ای را بر توسعه‌ و حتی تهدیدی می‌گشاید، که وعده می‌دهد بخش جداناپذیر زندگی انسان در قرن 21 خواهد بود.

 

 

درباره‌ی هایم

    مایکل هایم نویسنده و استاد آمریکایی است، که در ساحل ردوندوی کالیفرنیا زندگی می‌کند. او را به‌عنوان فیلسوف فضای‌سایبر می‌شناسند. هایم دارای سه اثر دانشگاهی است که عبارتند از: زبان الکتریکی: مطالعه‌ا‌ی فلسفی واژه‌پردازی (انتشارات دانشگاه یل، 1986)، متافیزیک واقعیت مجازی (انتشارات دانشگاه آکسفورد، 1993)، واقع‌گرایی مجازی (انتشارات دانشگاه آکسفورد، 1998)، که به زبان‌های چینی، ژاپنی و کره‌ای ترجمه شده‌اند. او در دانشگاه وسترن میسوری در دهه‌ی 1980 تدریس می‌کرد، و در اواسط 1980 برای Connected Education به‌صورت آن‌لاین درس می‌داد، در دانشکده‌ی هنر پاسودنا در کالیفرنیا در سال‌های 1995-2002 تدریس می‌کرد. او هم‌اکنون در دانشگاه کالیفرنیا در ارواین به تدریس مشغول است.

    از آن‌جایی‌که هایم مترجم کتاب بنیادهای متافیزیک منطق، اثر مارتین هایدگر است، و با توجه به کتاب حاضر و تاکید او در این کتاب بر فلسفه‌ی تائویستی، چنین به‌نظر می‌رسد که نگاه او به تکنولوژی، نگاهی انتقادی و پیرو اندیشه‌ی هایدگر از تکنولوژی است. یعنی، این اندیشه که چگونه با تفسیری انتیک به‌جای انتولوژیک از تکنولوژی، و تنها در نظر گرفتن جنبه‌ی ابزارگون آن، فهم ما از هستی تغییر می‌کند. بدین دلیل، لازم می‌دانم تا در مقدمه‌ی مترجم، شرحی کوتاه بر اندیشه‌ی هایدگر از تکنولوژی، با تفسیری که هوبرت دریفوس از دوره‌های تاریخی حاکم بر آن داده است، ارائه دهم. این شرح حول محور این مهم که ریشه‌ی کلمه‌ی تکنولوژی از "تخنه" در زبان یونانی آمده است و در هر دوره فهم ما را از هستی رقم می‌زند، می‌گردد.

از تخنه به تکنولوژی

    مطابق با نظر هایدگر، فهم ما از هستی در شش دوره‌ی متفاوت شکل می‌گیرد.(Dreyfus, 2004) در دوره‌ی اول فهم ما از هستی بر اساسطبیعت وحشی هم‌چون فوسیس(physis) ، یعنی برشکوفا شدن به‌واسطه‌ی خود است. (احمدی،87:1377) برای این که بدانیم چه ارتباطی بین هستی، طبیعت یا فوسیس وجود دارد لازم به گفتن است کهدر دوران پیش سقراطی  حقیقت و هستی به یکدیگر پیوسته بودند، و هر دو به معنای همان چیزی بود که آشکار بود. به عبارتی آن چیزی که آشکار بود همان حقیقت بود، و حقیقت و هستی هم یکی بودند. زیرا کلمه‌‌ی یونانیaletheia هم به معنای حقیقت بود و هم به معنای آشکارگی، بدین معنی که آشکارگی همان حقیقت است. این کلمه، تشکیل شده از lethe"" به معنای پوشیده و پنهان، و "a" که عنصر نفی است. بنابراینaletheia به معنای پنهان را ناپنهان و پوشیده را ناپوشیده کردن است. روزگاری که هستی آشکار بود و هستی همان حقیقت بود. ”آن ایام هستی رها از هر تعین و تعریف، آشکار بود ...“(همان) ”کلمه‌‌ی aletheia یا حقیقت را هایدگر به معنای اصیل یونانی آن آشکارگی می‌داند. زمانی حقیقت همان هستی بود که بر آدمیان آشکار می‌شد.“ (همان:83) بر همین اساس، در دوره‌ی فوسیس که خود، معنای آشکار کننده را داشت، فوسیس و هستی یا حقیقت یکی بودند. به‌عبارت دیگر،”برای یونانیان فوسیس همانا هستی بود. ریشه‌ی فوسیس در زبان سنسکریت bheu است که به معنای به ظهور آمدن، برجا ماندن، برگشوده بودن و البته هستی است.“ (قربانی، 1383: 66 )

    در دوره‌ی دوم، فهم ما بر اساس پوئسیس (poesis) شکل می‌گیرد که وجهی از آشکار شدن به شکل اساطیری و شعرگونه است. کلمه‌ی انگلیسی poetry به معنای شعر از همین تبار است. معنای اصلی  پوئسیس به معنای شعر، "ساختن" و "فراآوردن" است. در آن دوره این هنر شعرگونه که در واقع همان ساختن بود، هستی را آشکار می کرد.”یونانیان بر این باور بودند که که شاعری والاترین شیوه‌ی آفرینندگی و تولید انسانی است.“(احمدی، 1382: 743) زیرا ما با شعر سرودن، معنای جدیدی را می‌سازیم و جهان دیگری را آشکار می‌کنیم.

    در دوران سوم، این فهم بر اساس تِخنه (tekhne) شکل می‌گیرد، که امروزه کلمه‌‌ی تکنولوژی از این تبار است اما نه به معنای کنش ساختن وکارکرد ابزار، بلکه به معنای آفریدن و برداشتن حجاب. ”تخنه به معنای کشف حقیقت به شمار می‌آمد.“(Heidegger, 1977:16)

     در دوره‌ی چهارم، مقارن با قرون وسطی که تمام هستنده‌ها هم‌چون مخلوقات خداوند فهمیده می‌شدند، یعنی خداوند علت هستنده‌ها شد و هستنده‌ها با مخلوقات یکی شدند. هستی برترین هستنده‌ها و علت شد.بدین‌ترتیب هستی و حقیقت از معنای  آشکارگی به تدریج فاصله گرفت.

    با مطرح شدن سوژه‌ی دکارتی در دوره‌ی پنجم، جهان برای ما تبدیل به ابژه‌ای برابرایستا(gegenstand)   شد و برای ارضای خواسته‌های خود مختارانه‌ی سوژه قرار گرفت. علم شکل گرفت، علمی و ریاضی شدن طبیعت از هستیِ طبیعت دور شد و هستی طبیعت به پنهانی رفت.

      در سال 1950 هایدگر مدعی شد که ما وارد آخرین دوره (دوره‌ی ششم) که فهم تکنولوژیکی هستی نامیده می‌شود، می‌شویم. دوران تکنولوژیکی که متعلق به آخرین دوره‌ی فهم ما از هستی است، جهانی است که در آن سوژه‌ها بر ابژه‌ها کنترل دارند.

    به‌طور مشروح ... ادامه را در کتاب بخوانید                                          

/ 0 نظر / 28 بازدید